o modelowaniu procesów i systemów 

W tym miejscu pozwolę sobie zebrać kilka cech, które świadczą o tym, że mamy do czynienia z dobrym modelem biznesowych przypadków użycia. Oto one:

• Biznesowe przypadki użycia są zrównane ze strategią firmy ? wspierają cele organizacji.
• Przypadki użycia są zgodne z organizacją, którą opisują.
• Wszystkie przypadki użycia są znalezione. Po zebraniu, przypadki użycia wykonują wszystkie zadania w ramach organizacji.
• Każde zadanie w ramach organizacji jest ujęte w przynajmniej jednym Przypadku Użycia.
• Istnieje równowaga między liczbą przypadków użycia a ich wielkością:
• Model zawiera kilka przypadków użycia  – przez co jest łatwiejszy do zrozumienia.
• Przypadek użycia opisuje pełen przepływ informacji, który produkuje coś wartościowego dla klienta.
• Każdy przypadek użycia jest unikatowy. Jeżeli przepływ informacji jest taki sam lub podobne do innego przypadku użycia, trudno będzie utrzymać je później w zsynchronizowaniu. Należy uwzględnić scalenie je w pojedynczy przypadek użycia.

Ile z podanych cech spełniają Twoje modele?

Kilka tygodniu temu (http://www.wolski.waw.pl/2009/07/kkio-2009/) zapowiedziałem swój udział na Krajowej Inżynierii Oprogramowania. Tak tez się stało. 15 września w trakcie sesji pt: ?Modelowanie systemów? miałem okazję zaprezentować zarys metodyki WMB ( http://www.wolski.waw.pl/wmb/).

Moje wystąpienie na temat ?Zwinnego modelowania wymagań biznesowych w wytwarzaniu oprogramowania? spotkało się się z życzliwym przyjęciem uczestników  XI Krajowej Konferencji Inżynierii Oprogramowania, które zaowocowało żywą dyskusją.

Na koniec dodam, że moje wystąpienie było afiliowane i wykonane na rzecz firmy, w której jestem konsultantem, co uczyniło ją jedną z nielicznych firm komercyjnych, które poddały swoje nowatorskie rozwiązania z zakresu inżynierii oprogramowania ocenie niezależnych ekspertów z tej dziedziny.

Publikacja, która ukazała się jako rozdział w książce (okładka poniżej),  świadczy o pozytywnej recenzji i akceptacji drogi rozwoju jaka została obrana w obszarze zwinnego modelowania.

Budowanie modeli biznesowych coraz częściej znajduje uznanie wśród projektantów systemów. Wiąże się to z faktem, że modele biznesowe stanowią podstawę całego przedsięwzięcia bowiem pozostałe dyscypliny inżynierii oprogramowania (bazując teraz na dyscyplinach RUP )czerpią z niej w następujący sposób:

• Dyscyplina Wymagania wykorzystuje biznesowe modele jako istotne dane wejściowe dla zrozumienia wymagań systemu.
• Dyscyplina Analiza i Projekt wykorzystuje biznesowe modele jako dane wejściowe dla określenia systemów oprogramowania, które płynnie pasują do organizacji.
• Dyscyplina Wdrożenia wykorzystuje biznesowe modele jako pomoc w planowaniu zastosowaniu systemu oprogramowania.

Co więcej modelowanie biznesu jest procesem iteracyjnym, który zaczynając kawałek po kawałku, w każdej iteracji, pozwala nam na na lepsze poznanie organizacji a tym samym dostarczenia istotnych treści dla procesu wytwórczego oprogramowania.

Celem modelowania biznesu jest:

• Zrozumienie bieżących problemów w docelowej organizacji i określenie potencjałów udoskonalenia.
• cena wpływu zmiany organizacyjnej.
• Zapewnienie, że klienci, użytkownicy, inwestorzy oraz inne strony będą rozumieć organizację w ten sam sposób.
• Wyprowadzenie wymagań systemu oprogramowania, które jest konieczne, aby wspierać docelową organizację.
• Zrozumienie jak system oprogramowania, który ma być wykorzystywany w przyszłości, wpasuje się w organizację.

Schemat organizacyjny nie jest wystarczający, aby zrozumieć działanie firmy. Potrzebujemy również dynamicznego widoku przedsiębiorstwa. Model biznesowy zapewnia statyczny widok konstrukcji organizacji i dynamiczny widok procesów w obrębie organizacji.

Dla mnie to bardzo ważne  gdyż tylko dzięki widokom z różnych perspektyw (statycznej i dynamicznej) jestem wstanie poprawnie zaprezentować na modelu jak nowy system będzie wspierał organizację.

Aby przewidzieć wymogi dla aplikacji biznesowej można rozważyć stworzenie następujących modeli:

• Schemat proceduralny interfejsu użytkownika. Dostarcza on przeglądu ekranów i raportów oraz to, jak w jaki sposób są one wzajemnie powiązane. Na chwilę obecną potrzebujesz jedynie głównych ekranów i raportów. 
• Diagram WPA (Wysokiego Poziomu Abstrakcji). Diagram procesu wysokiego poziomy, plus kilka diagramów dających podgląd kilku krytycznych procesów, są zazwyczaj potrzebne do zrozumienia przepływu biznesowego.
• Diagramy przypadków użycia. Zamiast diagramów procesu wysokiego poziomu (WPA) możesz zrobić diagram przypadków użycia wysokiego poziomu. Jest to kwestia tego preferencji, ja prawdopodobnie nie robiłbym tego diagramu, gdyż WPA jest dla mnie wystarczający.
• Diagram klas. Wskazuje na nim ważne dane, które są przetwarzane w organizacji.
• Diagram procesu. Czyli popularny diagram aktywności.  Warto na nim zamieścić obiekty.
• Definicje słownikowe. Być może będziesz chciał zacząć od zidentyfikowania kluczowych terminów biznesowych. Widziałem zbyt wiele zespołów uziemionych przez ?paraliż analizy? ponieważ próbowali zdefiniować dokładną terminologię przed przejściem do następnych etapów. Nie wpadnij w tę pułapkę.

Podane punkty stanowią składową wielu aplikacji biznesowych, ale w zależności od specyfiki biznesu i procesu niektóre z nich mogą być opcjonalne.

Pod hasłem WMB gromadzić będę zestawy wskazówek pozwalające na dokumentację procesów biznesowych. Celem WMB nie jest tylko ułatwienie budowy modeli biznesowych, ale także rozszerzenie notacji UML o stereotypy, które pozwalają na budowę bardziej jednoznacznych modeli.

WMB to:

• aktywności ? jako wskazówki do działania ? zestawy czynności warunkujące osiągnięcie poprawnego modelu
• role  – jako zakres kompetencji dla osób wykonujących model biznesowy,
• notacja UML ? jako rozszerzenie notacji UML o stereotypy, które pozwalają na budowę bardziej jednoznacznych modeli,
• rozszerzenia narzędzi CASE -  jako profile pozwalające na budowę modeli biznesowych z wykorzystaniem notacji WMB

przeczytaj pozostałą część »

Wikipedii nikomu nie trzeba przedstawiać. Pewną ciekawostką, zwłaszcza dla zwolenników BMPN, jest wpis dot. modelowania procesów biznesowych. Pod hasłem Business Process Modeling w rozdziale Modeling and simulation można przeczytać, że diagramami do modelowania procesów biznesowych są: diagram przypadków użycia i diagram aktywności (dowód na rysunku poniżej)

Na szczęści twórca tego wpisu nie zapomniał o technikach modelowania procesów biznesowych, gdzie można znaleźć pozostałe diagramy

Byt Biznesowy reprezentuje istotne i trwałe informacje, którymi posługują się aktorzy biznesowi oraz pracownicy biznesowi. Byty biznesowe są bierne czyli nie nawiązują interakcji samodzielnie. Jeden Byt Biznesowy może być wykorzystywany w wielu różnych scenariuszach procesów biznesowych.

Byty biznesowe stanowią podstawę do współdzielenia informacji (przepływu dokumentów) wśród pracowników biznesowych uczestniczących w poszczególnych scenariuszach procesów biznesowych.

W ramach WMB Byty Biznesowe dodatkowo za pomocą odpowiednich stereotypów wskazują dane zapisane w systemach komputerowych i w formie papierowej.

przeczytaj pozostałą część »

Scenariusze Procesów Biznesowych opisują, jak pracownicy i byty biznesowe wchodzą w interakcje, aby zrealizować funkcje reprezentowane przez biznesowe przypadki użycia.

Scenariusz Procesu Biznesowego zazwyczaj jest realizowany za pomocą opisu słownego i/lub diagramu aktywności.

Scenariusze Procesów Biznesowych są wykorzystywane, aby sprawdzić, czy zespół projektowy (lub inne osoby) rozumieją, w jaki sposób jest zbudowana i działa organizacja. Scenariusze Procesów Biznesowych mogą być wykorzystywane także do określenia ról, obowiązków, a także informacji wymaganych w ramach organizacji w celu realizacji funkcji reprezentowanej przez biznesowy przypadek użycia. Skutki zmian w organizacji, takie jak automatyzacja i outsourcing procesów biznesowych, mogą być uwzględnione także na Scenariusze Procesów Biznesowych. Ponadto osoby zajmujące się projektowaniem lub wdrożeniem systemu informatycznego, mogą korzystać z Scenariuszy Procesów Biznesowych  aby zrozumieć, w jaki stopniu system informatyczny pasuje do organizacji.

Modelowanie procesów biznesowych o czym pisałem w tekście ?Korzyści z modelowania procesów biznesowych? przynosi niewątpliwie szereg profitów. Pytanie tylko co dalej? Czy wykonanie modeli i ich optymalizacja to wszystko co można osiągnąć. Otóż nie. Osobiście jestem zwolennikiem pójścia na całość i wdrożenia dedykowanych rozwiązań IT. Dlaczego dedykowanych: otóż tylko takie mogą sprostać większości wymaganiom jakie stawia biznes.

Wsparcie dedykowanym IT to zmniejszenie kosztów, przede wszystkim dzięki automatyzacji niektórych czynności co z kolei powoduje, że przy mniejszych zasobach można przetwarzać większe ilości  danych (czyt. przykładowo obsługiwać więcej klientów). Wdrożenie systemu informatycznego może polepszyć dostęp do aktualnych i szczegółowych informacji co jak się wydaje powinno skrócić także czas realizacji procesów. Ponadto system informatyczny powoduje, że pracownicy, po wdrożeniu systemu,  nie tracą czasu na ?przekładanie? i szukanie dokumentów oraz mając dostęp do pełnej wiedzy nie powielają swojej pracy co z kolei może przełożyć się na większą ich wydajność.

Reasumując, moim zdaniem, dobrze wykonane modele procesów biznesowych oraz w drugim kroku wdrożenie dedykowanego systemu IT są dziś niezbędnymi działaniami pozwalającymi na szybką reakcje na zmiany biznesowe a tym samym być może wyprzedzenie konkurencji.

W dniach 19-20 marca 2009 roku miałem olbrzymią przyjemność prowadzić dwudniowe szkolenie dla z modelowania procesów biznesowych z wykorzystaniem języka UML.  Olbrzymia przyjemność płynęła z kilku powodów. Po po pierwsze spotkałem specjalistów o dużym doświadczeniu zawodowym. Po drugie szkolenie uważam za udane, gdyż udało się zrealizować wszystkie zaplanowane ćwiczenia, także te do samodzielnego wykonania. Myślę, że podobnie jak ja myślą uczestnicy szkolenia co zostało uwidocznione w ankietach przeprowadzonych po szkoleniu. Otrzymałem same dobre i bardzo dobre noty a w punkcie za przygotowanie konsultanta otrzymałem wyłącznie bardzo dobre oceny.

Najważniejsze jest jednak to, że uczestnicy tego szkolenia, 4 osoby z jednej największej w Polsce firmy działającej na rynku bankowo-ubezpieczeniowym, szkoliły się za własne pieniądze i w ramach swojego urlopu wypoczynkowego. W tym miejscu chciałem wyrazić publicznie swoje słowa uznania dla osób, które wyłożyły swoje pieniądze po to by inwestować nie tylko w siebie ale de facto także w swojego pracodawcę. 

I na koniec najważniejsza nagroda dla mnie jako trenera i konsultanta. Pozwolę sobie zacytować jednego z uczestników: ?Na wstępie pragnę wyrazić swoje zadowolenie ze szkolenia. Jeśli wcześniej miałbym wątpliwości, co do użyteczności modelowania rzeczywistości biznesowej w UML to szkolenie zupełnie by je unicestwiło. Moje oczekiwania w stosunku do szkolenia zostały zaspokojone 100%. ??

Zwinne (Agile) modelowanie procesów biznesowych, w moim odczuciu, musi zawierać minimum trzy zasadnicze kroki:

• Krok 1 – Szacowanie potrzeb organizacji

• Krok 2 – Identyfikacja procesów biznesowych

• Krok 3 – Uszczegółowienie procesu biznesowego

Powyższe linki przenoszą do miejsc, w których opisano te trzy działania.