o modelowaniu procesów i systemów 

Listopad dla mnie to przede wszystkim przygotowania do projektu o kodowej nazwie?tormigo? ? lubię myśleć o tym projekcie, że to będzie mała rewolucja, ale o tym napisze w odpowiednim czasie. Ponadto przeprowadziłem dwa szkolenia. Jedno z zakresu modelowania procesów biznesowych, drugie z zakresu modelowaniu w UML z wykorzystaniem Enterprise Architect. Szkolenia były przeprowadzane, dla różnych organizacji. Oba wydarzenia łączyło to, że podstawą działań było dokładne i permanentne zrozumienie procesu biznesowego. Dlaczego? Moim zdaniem dziś nie można mówić o modelowaniu systemów IT bez analizy procesu biznesowego ? to podstawa działań.

W anonimowych ankietach, w obu organizacjach, otrzymałem dobre i bardzo dobre oceny za moje przygotowanie i przeprowadzenie szkolenia. Najbardziej w pamięci utkwiły mi dwa komentarze. W jednej z ankiet dot. szkolenia zakresu modelowaniu w UML z wykorzystaniem Enterprise Architect w punkcie co najbardziej podobało Ci się na niniejszym szkoleniu: ?Ćwiczenia praktyczne i konkretny pomysł, co przekazać słuchaczom (co rzadko się zdarza)?.  Natomiast w ankiecie dot. szkolenia z modelowania biznesowego zostałem nagrodzony jednym słowem: ?Perfekcyjnie?. Wielkie dzięki

Kilka dni października spędziłem na Śląsku, gdzie miałem okazję wspierać Klienta w zakresie modelowania za pomocą języka UML w Enterprise Architect. Zdarzenie to jest o tyle ciekawe, że po za ?tradycyjnymi modelami? budowaliśmy modele systemów działających w oparciu o architekturę zorientowaną na usługi (SOA). Poniżej diagram-przykład (nie pochodzi z rzeczywistego projektu Klienta) przedstawiający fragment modelu.

Co więcej okazało się, że wersja Corporate Enterprise Architecta w zakresie modelownia SOA z powodzeniem, po małych zabiegach, dogania wersję Ultimate, której używam.

Na koniec chcę się pochwalić, że  w przeprowadzonej anonimowej ankiecie, otrzymałem w zakresie kompetencji i umiejętności przekazania wiedzy dobre i bardzo dobre noty. 

Kolejny raz okazało się, że duży potencjał jest ukryty także poza dużymi ośrodkami takimi jak Warszawa, Kraków czy Gdańsk. O Wrocławiu nie wspominając. Tym razem miałem okazję i przyjemność przekonać się o tym w jednej z podkarpackich miejscowości. W czasie dwóch dni, jakie tam spędziłem wspierając młody i ambitny zespół ludzi, przed którymi stanęło dość ciekawe zadanie (niestety z uwagi na ochronę interesów klienta nie mogę podać więcej szczegółów). Tempo prac było bardzo duże bo i temat nie był banalny. Wydaje się mi, że udało się uzyskać zamierzone cele co potwierdzają ankiety. Moje oceny ze szkolenia były w zakresie przygotowanie konsultanta i ważność poruszanych tematów: otrzymałem same bardzo dobre oceny a w zakresie sposób prezentacji tematu jedna ocena dobry a pozostałe bardzo dobry. 

Największym kapitałem każdej organizacji są zachodzące w niej procesy. Aby procesy te mogły być efektywnie doskonalone należy je w odpowiedni sposób odwzorować w systemie informatycznym. Zanim przystąpi się do budowy systemu informatycznego warto dobrze poznać te procesy budując ich modele. Dziś przyszłość stanowią metodyki zwinne (Agile) w tym także te, które wykorzystują modele. Właśnie tej tematyce  – zwinnemu modelowaniu procesów biznesowych poświęcone było dwudniowe szkolenie, jakie miałem przyjemność poprowadzić 23-24 lipca w Warszawie.

Jedna z warszawskich firm w tym nurcie będzie modelować procesy biznesowe celem dostarczania klientom dedykowanych rozwiązań, które opierają się na otwartym kodzie tworzonej aplikacji. Pozwala to by aplikacja ta była w przyszłości rozwijana i modyfikowana przez dowolny podmiot, nie wyłączając oczywiście samego użytkownika.

Szkolenie przebiegło w bardzo dobrej, twórczej atmosferze. Otrzymałem tylko dobre i bardzo dobre noty a w komentarzach w pozycji Co najbardziej podobało Ci się na szkoleniu można przeczytać między innymi: ?skupienie się prowadzącego na sednie sprawy?, ?praktyczne przedstawienie złożonego tematu??. Dziękuję

O tym, że modelowanie jest przydatne w projektowani wszelakich aplikacji, nie trzeba przekonywać nikogo. Cieszy mnie bardzo, gdy widzę, że kolejne firmy mają ten sam pogląd i razem wypracowujemy metodykę działania dla ich potrzeb. Tak też było w ostanie dni maja, w które prowadziłem szkolenie dla kilku osób z  firmy produkującej gry.  Bardzo dobrze spędziłem ten czas z dwóch powodów. Po pierwsze już dawno nie miałem tak wdzięcznego tematu do pracy. Po drugie uczestnicy ? rzeczowi, wymagający, doświadczeni programiści poszukujący rozwiązań szytych na ich miarę, co spowodowało, że szkolenie było bardzo intensywne i myślę, że udane. Świadczą o tym ankiety, w których otrzymałem same bardzo dobre oceny za ważność poruszanych tematów, ćwiczenia i moje przygotowanie. Na koniec cytat z ankiety z punktu Co najbardziej podobało Ci się w niniejszym szkoleniu: ?Duża liczba ćwiczeń praktycznych. Szkolenie zostało dostosowane do dziedziny jaką się zajmujemy?. Dziękuję za te słowa.

W dniach 7-8  maja prowadziłem w Warszawie szkolenie z projektowania systemów informatycznych. Nikt z uczestników szkolenia nie miał wątpliwości, że modele w UML są przydatne a jednocześnie metodyki z nurtu Agile odrzucają modelowanie. Oczekiwania wobec szkolenia krążyły wobec tematów co i jak dokumentować w UML? Jak obszerną dokumentację wykonywać? Jak połączyć modelowanie w UML z zwinnymi (ang. Agile) metodykami takimi jak XP czy Scrum.  W trakcie szkolenia zaprezentowałem istotę metodyk zwinnych i ciężkich oraz zaprezentowałem klucz -  łącznik pozwalający na połączenie modeli wyrażonych w UML z zwinnym podejściem. Wskazałem także jak zaprezentowane rozwiązanie może dodatkowo pozwolić na lepsze wymiarowanie projektu np.: w zakresie ustalenia zakresu iteracji ? sprintu jak to mówią wyznawcy Scrum.

Wydaje mi się, że szkolenie spełniło oczekiwania jego uczestników o czym świadczą ankiety: w zakresie sposobu prezentacji tematu, przydatności szkolenia  i mojego przygotowania otrzymałem same dobre i bardzo dobre oceny. Dziękuję szczególnie za jedną opinię w punkcie: ?Co się Państwu najbardziej podobało w niniejszych warsztatach??, która brzmi ?Kompetencja prowadzącego i sposób prowadzenia szkolenia?.

W ciągu ostatnich dwóch dni (6-7.04) przekonałem sie po raz kolejny jak ważne są warsztaty praktyczne oparte o praktyczne problemy klienta. W trakcie dwudniowego szkolenia z modelowania procesów biznesowych z wykorzystaniem języka UML w trakcie warsztatów realizowany był CASE klienta i tradycyjnie w takiej sytuacji padało więcej pytań niż zazwyczaj a uczestnicy szkolenia byli bardziej zaangażowani. Moją opinię potwierdzają ankiety uczestników szkolenia, w których po za dobrymi i bardzo dobrymi ocenami, jakie zebrałem za przedstawienie tematu i moje przygotowanie połowa ankietowanych w pozycji ankiety ?co najbardziej podobało ci się w trakcie szkolenia? wpisało: warsztaty lub zajęcia praktyczne, lub ćwiczenia.

W dniach 19-20 marca 2009 roku miałem olbrzymią przyjemność prowadzić dwudniowe szkolenie dla z modelowania procesów biznesowych z wykorzystaniem języka UML.  Olbrzymia przyjemność płynęła z kilku powodów. Po po pierwsze spotkałem specjalistów o dużym doświadczeniu zawodowym. Po drugie szkolenie uważam za udane, gdyż udało się zrealizować wszystkie zaplanowane ćwiczenia, także te do samodzielnego wykonania. Myślę, że podobnie jak ja myślą uczestnicy szkolenia co zostało uwidocznione w ankietach przeprowadzonych po szkoleniu. Otrzymałem same dobre i bardzo dobre noty a w punkcie za przygotowanie konsultanta otrzymałem wyłącznie bardzo dobre oceny.

Najważniejsze jest jednak to, że uczestnicy tego szkolenia, 4 osoby z jednej największej w Polsce firmy działającej na rynku bankowo-ubezpieczeniowym, szkoliły się za własne pieniądze i w ramach swojego urlopu wypoczynkowego. W tym miejscu chciałem wyrazić publicznie swoje słowa uznania dla osób, które wyłożyły swoje pieniądze po to by inwestować nie tylko w siebie ale de facto także w swojego pracodawcę. 

I na koniec najważniejsza nagroda dla mnie jako trenera i konsultanta. Pozwolę sobie zacytować jednego z uczestników: ?Na wstępie pragnę wyrazić swoje zadowolenie ze szkolenia. Jeśli wcześniej miałbym wątpliwości, co do użyteczności modelowania rzeczywistości biznesowej w UML to szkolenie zupełnie by je unicestwiło. Moje oczekiwania w stosunku do szkolenia zostały zaspokojone 100%. ??

Zawsze trzymam kciuki za firmę, która w pewnym momencie swojego rozwoju dostrzega fakt, że złożoność systemów bądź procesów biznesowych jest tak wielka, że trzeba sięgnąć po zestaw innych praktyk. Lubię, gdy zgłaszają się do mnie i mogę zaproponować im jako lekarstwo podejście obiektowe. Bardzo często te firmy chcą zobaczyć czy UML jest zgodny z kulturą organizacji lub sprawdzić czy jest w nim coś dla nich. Tak było i tym razem w dwóch miejscach, które łączy jedno – obie firmy działają w sektorze bankowym.  Pierwszą z nich jest wytwórca oprogramowania dla banków. Na dwudniowych warsztatach modelowany był fragment systemu bankowego – bardzo mały fragment, na których zaprezentowałem w Enterprise Architect, podstawowe techniki modelowania poczynając od diagramów przypadków użycia po przez diagram klas kończąc na modelach zachowania systemu. Po pierwszych opiniach jakie usłyszałem po zakończeniu warsztatów myślę, że firma ta w perspektywie niezadługiego czasu skorzysta z pewnych modeli.  

Drugą firmą był jeden z dużych banków. W banku największy nacisk był położony na dokumentowanie procesów biznesowych za pomocą UML oraz metodykę budowania modeli. W pięciodniowych warsztatach, których celem było sprawdzenie przydatności języka UML do modelowania procesów biznesowych, był wykorzystany IBM Rational Software Modeler oraz IBM RequisitePro oraz autorski proces budowania modeli biznesowych.  Nie mam jeszcze oficjalnej opinii z banku na temat mojej i mojego kolegi pracy w czasie tych 5 dni, ale za dobrą monetę biorę słowa jednego z uczestników warsztatów – przedstawiciela działu IT – „Jeszcze nigdy biznes nie dał nam tak dobrze opisanego procesu…”

W pierwszym tygodniu listopada miałem przyjemność prowadzić szkolenie w Kutnie. Uczestnikami byli młodzi, ale bardzo doświadczeni projektanci systemów monitorujących i bazujących na systemach zaawansowanej automatyki. Szkolenie było dla mnie ogromną przyjemnością gdyż nie tylko realizwaliśmy ambitne cele (szkolenie opiarało się na dokumentacji Klienta), ale także dlatego, że zobaczyłem jak bardzo konkurencyjne mogą być polskie średniej firmy. Pomysłowość i innowacyjność uczestników zaskakiwała mnie przez całe szkolenie. Ponadto udało się nam połączyć wysiłek nad warsztatami z dobrą atmosferą twórczej pracy. Szkolenie uważam za jedno z bardzie udanych co potwierdzają oceny jakie otrzymałem, w których moje kompetencje, zakres tematu i sposób przeprowadzenia były ocenione na bardzo dobre przez wszystkich uczestników szkolenia. Pozostałe oceny były równie wysokie.

Modelowanie procesów biznesowych odgrywa co raz większe znaczenie. Wiele organizacji, które właśnie zamierzają wejść w świat modeli biznesowych ma problem jaki standard zapisu wybrać BPMN (Business Process Modeling Notation) czy UML (Unified Modeling Language)? Z tego też powodu i ja postanowiłem dorzucić swój kamyczek do ogródka. Na wstępie zaznaczam, ze znam obie notacje i poniżej reprezentuje tylko swoje subiektywne zdanie.

Niewątpliwie jest BPMN jest dedykowany do budowania modeli procesów biznesowych a UML jest dedykowany do modelowania systemów informatycznych, ale posiada dedykowane dla modelowanie procesów biznesowych rozszerzenie notacji. Wydawać się by mogło, że odpowiedź jest oczywista: modelowanie procesów biznesowych to BPMN, ale BPMN ma sporo ograniczeń w stosunku do UML. Oto kilka z nich:

• BPMN modeluje tylko przepływy sterowanie a nie widać tu przepływu danych – w UML dane można zobrazować jako klasy i potem na diagramach aktywności pokazać je jako przepływ obiektów,
• BPMN nie pozwala zamodelować struktury firmy – w UML są od tego diagramy pakietów
• BPMN nie pozwala zamodelować hierarchii użytkowników – w UML za pomocą biznesowych aktorów i generalizacji można to zrobić
• BPMN ma wiele elementów, które wymagają od osoby czytającej diagram znajomości niuansów BPMN – UML ma w modelu biznesowym mniej elementów notacji
• znajomość notacji BPMN nie pozwala czytać modeli opisujących projektowany (lub działający) system informatyczny
• BPMN oferuje jeden diagram do opisu organizacji – w UML można uzyskać opis organizacji z różnych perspektyw

BPMN w stosunku do UML ma też plusy:

• BPMN pozwala lepiej uwidocznić logikę procesu biznesowego
• BPMN pozwala wygenerować kod BPEL (Business Process Execution Language) co wspomaga automatyzację implementacji

Wybierając notację zapisu modeli biznesowych należy przede wszystkim zastanowić się do dlaczego chcemy modelować i do czego w przyszłosci będzie wykorzystywany model. Wydaje się mi ze ograniczenie zastosowanie notacji język UML dedykowanej dla modeli biznesowych w zakresie diagramów przypadków użycia, aktywności i klas oraz pakietów w zupełności pozwala odwzorować strukturę i czynności jakie realizuje prawie każda organizacja. Ponadto w przypadku decyzji o wsparciu wybranych obszarów firmy systemem informatycznym specyfikacja takiego systemu jest w znacznym stopniu gotowa. A to w wielu przypadkach wielkie oszczędności czasu i pieniędzy.

Modele mają poprawnie odzwierciedlać rzeczywistość – to prawda znana wszystkim, którzy choć trochę modelują. Wiedzę na ten temat przekazywałem w ostatnich dniach września (25-26.09) na szkoleniu otwartym z modelowania systemów informatycznych w języku UML. W szkoleniu uczestniczyło 12 osób z całej Polski i każdy przyjechał z innym problem, który można sprowadzić do jednego pytania: Jak poprawnie odzwierciedlić rzeczywistość w języku UML?. Na warsztatach poprzedzonych wykładem zrealizowaliśmy kilka przykładów – co wymagało dyscypliny pracy zarówno u uczestników jak i u mnie. Myślę, że cele szkolenia zostały osiągnięte i uczestnicy szkolenia już pewniej czują się podczas modelowania. Świadczą o tym bardzo wysokie oceny jakie w ankiecie otrzymałem za swoje przygotowanie i sposób prezentacji tematu. Ponadto w punkcie „Co się Państwu najbardziej podobało w niniejszych szkoleniu?” przeczytałem: wiele praktycznych informacji,  praktyczne przykłady, dużo ćwiczeń i możliwość wspólnego rozwiązywania wątpliwości, praktyczne podejście do problemu, praca z popularnym oprogramowaniem, praktyczne przykłady zastosowania języka UML w modelowaniu. Mam nadzieję, że na kolejnych szkoleniach tak jak i na tym i poprzednich nie rozczaruję jego uczestników.